DNA Ve Genetik Kod Konu Anlatım Videosu -1

DNA Ve Genetik Kod Konu Anlatım Videosu -2

Mitoz Bölünme Konu Anlatım Videosu -1

Mitoz Bölünme Konu Anlatım Videosu -2

Mayoz    Bölünme Konu Anlatım Videosu -1

Mayoz    Bölünme Konu Anlatım Videosu -2

Mitoz-Mayoz Bölünme Farkları Konu Anlatım Videosu 

İnsanda Üreme Büyüme ve Gelişme  Konu Anlatım Videosu 

İnsanda Üreme Büyüme ve Gelişme  FULL TEKRAR

İNSANDA ÜREME, BÜYÜME VE GELİŞME-1

  1. DNA ve GENETİK KOD

Bir canlının tüm özelliklerinin bilgisini içeren kalıtsal maddeye DNA (deoksiribonükleik-asit) denir.

 

 

 

 

 

 

 

Özellikleri:

  • Hücreyi yöneten en küçük yapı birimdir.

  • Türe ve canlıya ait olan bütün kalıtsal bilgiler DNA'da gizlidir.

  • Çift zincirli sarmal bir yapıdadır.

  • Kendini eşleyebilir.

  • Kalıtsal özelliklerin nesilden nesle aktarılmasını sağlar.

  • Yapı birimi nükleotidlerdir.

Görevleri:

  • Hücre bölünmesinden önce kendisini eşler, yeni hücrelere gen aktarımı yapar.

  • Kalıtsal karakterlerin belirlenmesinde rol oynar.

  • Hücredeki canlılık faaliyetlerini yönetir.

 

  1. Kromozom: Hücre bölünmesi sırasında DNA'nın kısalıp kalınlaşarak bazı proteinlerle birlikte oluşturduğu yapıya kromozom denir.

 

 

NOT:

 Kromozom sayısının az ya da çok olmasıyla canlının gelişmişliği veya büyüklüğü arasında bir ilişki yoktur.

NOT:

 Bazı türlerin kromozom sayıları birbirine eşittir, bu canlıların kromozomları üzerinde farklı genlerin bulunmasından dolayı canlılara ait yapı ve özelliklerde farklılıklar gözlenir.

 

Bazı Canlı türleri ve kromozom sayıları aşağıdaki tabloda verilmiştir.

 
 
 

Gen:

Saç rengi, göz rengi, kan grubu gibi özelliklerimizi taşıyan DNA parçalarına gen denir.

Nükleotid:

 

DNA’yı oluşturan yapısal birimlere nükleotid denir. DNA’nın yapısında binlerce nükleotid vardır.

   Bir nükleotid;

  • Organik Baz

  • Deoksiriboz Şeker

  • Fosfat, olmak üzere üç kısımdan oluşur.

 

* DNA’da Adenin (A), Guanin (G), Sitozin (C) ve Timin (T) olmak üzere 4 organik baz bulunur.

* Nükleotidler bağlı olduğu organik bazın ismini alır.

 

 

 

 

 

 

 

 

NOT:

 DNA’nı kendini eşlemesi sırasında Adeninin(A) karşısına her zaman Timin(T), Guaninin(G) karşısına her zaman Sitozin (C) gelir.

 Adenin ile Timin ikili, Guanin ile Sitozin üçlü hidrojen bağları ile birbirine bağlanır.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

NOT:

DNA’da ki toplam nükleotid sayısı; nükleotidlerdeki toplam şeker sayısına, toplam fosfat Sayısına ve toplam organik baz sayısına eşittir.

 

Kalıtım maddelerinin basitten karmaşığa sıralanışı:

NÜKLEOTİT < GEN < DNA < KROMOZOM

 

 

 

DNA'nın kendini eşlemesi:

Hücre bölünmesinden önce yeni oluşacak yavru hücrelere kalıtsal bilgileri aktarmak için DNA kendini eşleyerek sayısını iki katına çıkarır. DNA kendini eşlerken ilk olarak iki ipliği fermuar misali birbirinden ayrılır. Daha sonra sitoplazmada serbest halde bulunan nükleotidler çekirdek içerisine girer ve DNA’nın açılan kısmındaki nükleotidlere bağlanır.

 
 

İNSANDA ÜREME, BÜYÜME VE GELİŞME-2

>Hücre büyüdükçe ihtiyaçlarda artar ve hücre zarı yetersiz kalır. Hücre zarı hücrenin ihtiyaçlarını karşılayamaz ve atıkları dışarı atmakta zorlanır. Ayrıca hücre çekirdeğinin de görevini yerine getirmesi zorlaşır. Bu yüzden belirli bir büyüklüğe ulaşan hücre hacim-yüzey oranını dengelemek için bölünür. Bu olaya hücre bölünmesi denir. Canlılarda mitoz ve mayoz olmak üzere iki çeşit hücre bölünmesi gerçekleşir.

 

 

 

 

 

 

2) Mitoz Bölünme

  • Tek hücreli canlılarda üremeyi ; çok hücreli canlılarda yaraların onarılması, büyüme ve gelişmeyi sağlar.

  • Mitoz bölünme sonucu birbirinin aynısı iki yeni hücre oluşur.

  • Hücrelerin kromozom sayıları aynı kalır.

  • Kalıtsal çeşitlilik sağlanmaz.

Mitoz Bölünmeyi 3 Bölümde İnceleyelim,

1-) Hücre Bölünmesi Öncesi:

Hücrenin büyüyüp gelişerek bölünme olgunluğuna eriştiği dönemdir. Hücrenin çekirdeğinde bulunan kalıtım maddesi (DNA) eşelenerek sayısını iki katına çıkarır. Böylece hücre bölünmeye hazır hale gelmiş olur. Bu evreye interfaz evresi denir.

 

2-) Çekirdek Bölünmesi:

 

Hücre bölünmesi öncesinde eşlenerek iki katına çıkan DNA kromozomlara dönüşür ve iki parçaya ayrılır ve sırasıyla dört aşamada bölünme gerçekleşir.

 

3-) Sitoplazma Bölünmesi:

 

Sitoplazma ve organellerin paylaşıldığı evredir. Çekirdek bölünmesi gerçekleştikten sonra sitoplazma ortadan ikiye ayrılır. Bitki ve hayvan hücrelerinde farklıdır.

 

-->Çekirdek Bölünmesinin Evreleri:

 

1.EVRE (PROFAZ):

  • Eşlenmiş olan kromozomlar kısalıp kalınlaşarak belirginleşmeye başlar.

  • Çekirdek zarı eriyerek kaybolur.

  • Sentriyoller kendini eşleyerek iğ ipliklerini oluşturur.

 

 

 

2.EVRE (METAFAZ):

  • Kalıtım yapılarını oluşturan kromozomlar hücrenin ortasında (ekvatorda)yan yana dizilir.

  • Kromozomların en belirgin olarak görüldüğü evredir.

3.EVRE (ANAFAZ):

  • Hücrenin ortasında yan yana dizilen eş kromozomlardan birisi bir kutba, diğeri ise öbür kutba gider.

  • Böylece kromozomlar eşit olarak paylaşılmış olur.

  • Oluşan yeni hücrelerde kromozom sayısı eşit olur.

 

 

 

4.EVRE (TELOFAZ):

  • Üçüncü evre sonunda kalıtsal yapıları aynı olan iki tane çekirdek meydana gelir.

  • İğ iplikleri kaybolur ve yeni çekirdek zarları oluşur.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

> Sitoplazma Bölünmesi

Sitoplazma ve organellerin paylaşıldığı bölünme evresidir.

Çekirdek bölünmesi tamamlanınca, sitoplazma ortadan ikiye ayrılır.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

  • Hayvanlarda sitoplazma bölünmesi hücrenin ortadan boğumlanmasıyla gerçekleşir.

  • Bitkilerde sitoplazma bölünmesi ara lamel oluşumu ile gerçekleşir.

 

 

 

NOT:

Mitoz bölünme sonucu oluşan hücrelerin kromozom sayıları eşittir. Sitoplazma miktarı ve organel sayısı farklı olabilir.

İNSANDA ÜREME, BÜYÜME VE GELİŞME-3

3) Mayoz Bölünme

Üreme ana hücrelerinden eşeyli üreme hücrelerinin (sperm, yumurta, polen) oluşmasını sağlayan hücre bölünmesine mayoz bölünme denir.

  • Oluşan hücreler bir daha mayoz bölünme geçiremezler.

 

  • Oluşan hücrelerin kalıtsal yapıları farklı olur.

 

  • Oluşan hücrelerde kromozom sayısı ana canlının yarısı kadardır. (Kromozom sayısı yarıya iner.)

 

  • Eşeyli üreyen canlılarda görülür.

 

  • Türler arasında kalıtsal çeşitliliği sağlar.

 

NOT:

Sadece üreme organlarındaki üreme ana hücreleri mayoz bölünme ile çoğalabilir.

 

 

Mayoz Bölünme; Mayoz-1 ve Mayoz-2 Olmak Üzere İki Aşamada Gerçekleşir:

Mayoz-1

  • Hücre, bölünme için gerekli hazırlıkları yapar. Kromozomlar kısalıp kalınlaşmaya başlar.

 

  • Homolog kromozomlar yan yana gelerek birbirleri üzerine kıvrılırlar.

 

NOT:

Biri anneden biri babadan gelen aynı büyüklük, şekil ve kalıtsal özelliklere sahip olan kromozom çiftine homolog kromozomlar adı verilir.

 

 

 

 

 

 

  • Kromozomlar arasında parça değişimi olur. Parça değişimi homolog kromozomlar arasındaki gen alışverişidir. Parça değişimi sayesinde mayoz sonucu oluşacak kromozomlar anne ve babanın kromozomlarından farklı özellikte olur.

 

Yandaki şekilde parça değişimi olayı gösterilmiştir.

NOT:

Anne ve babadan gelen homolog kromozomlar karşılıklı olarak gen (parça) değişimi yaptıkları olaya krossing-over adı verilir. Krossing over olayı sayesinde yeni oluşacak hücrelerde kalıtsal çeşitlilik sağlanır.

  • Kromozomlar hücrenin ortasına dizilir.

 

 

 

 

  • Homolog kromozom çiftleri birbirinden ayrılarak kutuplara çekilir. Böylece bölünme sonucu oluşacak her bir hücrenin kromozom sayısının yarıya inmesi sağlanmış olur.

 

 

 

 

 

  • Sitoplazma bölünmesi ile hücre ortadan ikiye boğumlanır.

 

NOT:

Mayoz bölünmede kromozom sayısının yarıya inmesi ve parça değişimi olayı (kalıtsal çeşitliliğin sağlanması) mayoz-1 evresinde gerçekleşir.

 

    Mayoz-2

  • Birinci mayozun sonucunda kromozom sayısı (2n) olan ana hücreden kromozom sayısı (n) olan iki yavru hücre oluşur. Böylece Mayoz-2 başlar.

  • Birinci mayoz sonucu 2n kromozomlu üreme ana hücresinden n kromozomlu iki hücre oluşurken mayoz-2 sonucunda n kromozomlu 2 hücreden n kromozomlu 4 üreme hücresi oluşur.

Not: Mayoz bölünmenin 2. aşaması mitoza benzer

İNSANDA ÜREME, BÜYÜME VE GELİŞME-4

4)Mitoz ve Mayoz Arasındaki Farklar

 

                        

 

 

 

Örnek:

Şekildeki grafikte bir insanda görülen; üreme, büyüme ve gelişme dönemlerinde gerçekleşen olaylar ile ilgili kromozom sayısı - zaman grafiği verilmiştir.

Buna göre bu zaman aralıkları hangi olaylara aittir?

Çözüm: I. zaman aralığında kromozom sayısı sabit kaldığı için gerçekleşen olay mitoz bölünme, II. zaman aralığında kromozom sayısı yarıya indiği için gerçekleşen olay mayoz bölünme, III. zaman aralığında kromozom sayısı iki katına çıktığı için döllenme olayının gerçekleşmiş olduğu söylenebilir.

 

HÜCRE BÖLÜNMESİNİN AMACI:

  • Yenilenme(Onarım)

  • Büyüme

  • Gelişme

  • Üreme hücrelerinin oluşması

 

Vücudumuzdaki yaraların iyileşmesi veya kertenkelenin kopan kuyruğunun yeniden çıkması hücre bölünmesinin yenilenme (onarım) amacının sonucudur. Mitoz bölünme ile gerçekleşir.

 

Canlının boyunun uzaması veya vücut büyüklüğünün artması hücre bölünmesinin büyüme ve gelişme amacının sonucudur. Mitoz bölünme ile gerçekleşir.

 

İNSANDA ÜREME, BÜYÜME VE GELİŞME-5

5) İnsanda Üreme Büyüme Ve Gelişme

Canlıların nesillerinin devamı için kendilerine benzer yeni bireyler meydana getirmesine üreme denir.

NOT:

Bir canlının yaşamını devam ettirebilmesi için üremesi şart değildir.

-->Eşeyli Üreme

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

  • Eşeyli üremenin gerçekleşebilmesi için erkek ve dişi bireye ihtiyaç vardır.

  • Erkeklerin üreme organlarında üre-me ana hücrelerinin mayoz bölünmesi ile üretilen erkek üreme hücresi spermdir.

  • Dişilerin üreme organlarında üreme ana hücrelerinin mayoz bölünme ile üretilen dişi üreme hücresi yumurtadır.

 

-->Sperm ve Yumurtanın Özellikleri

 

  • Erkek Üreme Hücresi (SPERM) n

 

  • Baş,boyun ve kuyruk olmak üzere 3 kısımdan oluşur.

  • Baş kısmında sitoplazma, çekirdek ve hücre zarı bulunur.

  • Hareketlidir ve az sitoplazmalıdır.

  • Dişi Üreme Hücresi (YUMURTA) n

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

  • Hücre zarı, çekirdek ve sitoplazmadan oluşur.

  • Hareketsizdir.

  • Büyük ve bol sitoplazmalıdır.

 

-->Üreme Organlarının Özellikleri

                          Dişi Üreme Organı                                                                   Erkek Üreme Organı

NOT:

Dişi bireylerde vücut içerisinde iki tane yumurtalık bulunur ve burada her ay sadece bir tane yumurta üretilir. Yumurta olgunlaştığında yumurta kanalına geçer.

NOT:

Erkek bireylerde vücut dışında iki tane testis bulunur ve burada çok sayıda sperm üretilir. Spermlerin çok sayıda olmasının nedeni döllenme şansını arttırmaktır.

 

 

 

-->Döllenme Olayı

Üreme hücreleri olan sperm ve yumurtanın dişi üreme organı olan yumurta kanalında birleşmesine döllenme denir.

  • Döllenme olayında sperm ve yumurtanın çekirdeği kaynaşır.

  • Bu olay için yumurtaya milyonlarca sperm gönderilir.(Döllenme şansını arttırmak için) Sadece bir tanesi yumurtayı döller.

  • Döllenme sonucunda oluşan 2n kromozomlu yapıya zigot denir.

 

-->Gelişme Olayları

 
 
 
 
 
 

İNSANDA ÜREME, BÜYÜME VE GELİŞME-6

ERGENLİK VE SAĞLIK

 

Ergenlik kişiden kişiye değişim göstermektedir.

Ergenlik dönemine giren kız ve erkek bireylerde bedensel ve ruhsal pek çok değişim gözlenmektedir.

 

Ruhsal değişimler

  • Kendi başına hareket etme isteği.

  • İletişim kurmada yaşanan sıkıntılar.

  • Asi ve alıngan tavırlar.

  • Kurallara karşı çıkma.

  • Kararsızlık.

  • Bulunduğu ortamda ilgi çekme isteği.

  • Ben merkezci düşünce.

  • Yalnızlık hissi.

 

Erkek ve Kızlarda Ortak Bedensel

Değişimler.

  • Boy uzar, kütle artar ve vücut gelişir.

  • Deride yağlanma artması, ciltte sivilce çıkması

  • Özel bölgelerde kıllanma.

  • Üreme organları gelişir ve üreme hücresi üretilmeye başlar.

 

Sadece Erkeklerde Görülen Bedensel Değişimler

  • Testislerde sperm üretimi başlar.

  • Ses kalınlaşır.

  • Yüz bölgesinde bıyık ve sakal çıkar.

Sadece Kızlarda Görülen Bedensel Değişimler

 

  • Yumurtalıkta yumurta üretimi başlar.

  • Adet döngüsü (döllenmemiş yumurtaların bir miktar kan aracılığıyla dışarı atılması) başlar.

  • Göğüs ve kalçalar gelişir.

Ergenlik Döneminde Dikkat Edilmesi Gerekenler

  • Kötü arkadaş ortalarından uzak durmalıdır.

  • Sigara, alkol, uyuşturucu gibi kötü alışkanlıklardan uzak durmalıdır.

  • Dengeli beslenmelidir.

  • Spor, müzik, resim, el sanatları gibi sosyal aktivitelere katılmalıdır.

  • Ebeveynler bu bireylerle yakından ilgilenmelidir.

Hamilelik Boyunca Anne Adaylarının Alması Gereken Tedbirler

  • Sigara, alkol ve uyuşturucu gibi zararlı maddeler kullanmamalıdır.

  • Doktor kontrolünde ilaç kullanmalıdır.

  • Sağlıklı ve dengeli beslenmelidir.

  • Düzenli egzersizler yapmalı, ağır eşyalar kaldırmamalıdır.

  • Stresten uzak durmalıdır.

  • Vücudunu saran dar kıyafetler giymemelidir.

  • Radyasyon kaynaklarından uzak durmalıdır.

 

© 2017 Mehmet HOCA