Basit  Makineler  Konu Anlatım Videosu

Kaldıraçlar  Konu Anlatım Videosu 

Makaralar  Konu Anlatım Videosu

Çıkrık  Konu Anlatım Videosu 

Dişliler ve Kasnaklar    Konu Anlatım Videosu

Basit Makineler FULL TEKRAR

Basit Makineler-1

Basit Makinelerin Çeşitleri ve Kullanıldığı Yerler

Günlük hayatta kullandığımız iş kolaylığı sağlayan aletlere basit makineler denir.

NOT:

Basit makineler kendi kendine enerji üretemeyen aletlerdir. Dışarıdan enerji desteğine ihtiyaç duyarlar.

Basit Makinelerin Genel Özellikleri:

 

>İş kolaylığı sağlar.

 

>İşten ve enerjiden kazanç sağlamaz.

 

>Kuvvetten veya yoldan kazanç sağlayabilir.

 

>Kuvvetin yönünü değiştirebilir.

 

>Tüm basit makineler için geçerli formül;

KUVVET x KUVVET YOLU = YÜK x YÜK YOLU

NOT:

Bir basit makinede aynı anda hem kuvvetten hem de yoldan kazanç sağlanmaz. Eğer kuvvetten kazanç varsa yoldan kayıp, yoldan kazanç varsa kuvvetten kayıp vardır.

 

NOT:

Kuvvet kolu arttıkça kuvvetten kazanç sağlanır.

1) Makaralar:

 

-Sabit Makara:

 

Bir noktadan sabitlenmiş makaralardır. Makaraya geçirilen ipin bir ucunda yük bulunurken diğer ucundan kuvvet uygulanır.

 

 

 

 

>Kuvvetin büyüklüğü yüke eşittir.

 

>Kuvvetin yönünü değiştirmek için kullanılır.

 

>Kuvvetten veya yoldan kazanç sağlanmaz.

 

>Kuvvet 1m yer değiştirdiğinde yükte 1m yer değiştirir.

 

>Makara ağırlığı kuvvet kazancını etkilemez.

 

> Bayrak direklerinde, yelkenlilerde, balıkçı teknelerinde, inşaatlarda ve dağcılıkta kullanılmaktadır.

 

 

-Hareketli Makara:

 

Kuvvet uygulanan ip üzerinde hareket edebilen makaralardır. Yük makara üzerine bir iple asılmıştır.

 

 

 

>Kuvvetin büyüklüğü yükün yarısına

eşittir.

 

>Kuvvetin yönü değişmez.

 

>Kuvvetten kazanç, yoldan kayıp vardır. Kuvvet kazancı 2 ’dir.

 

>Kuvvet 1m. yer değiştirdiğinde yükte 1/2m. yer değiştirir.

 

>Makara ağırlığı kuvvet kazancını etkiler.

 

> inşaatlarda, vinçlerde ve dağcılıkta kullanılmaktadır.

ÖRNEK:

Yukarıda verilen makara sistemi ile ilgili aşağıda ki bilgilerden kaç tanesi doğrudur?

Kuvvet kazancı 50’dir.

Yükü 1 m yukarı çekebilmek için kuvvet 2 m aşağı çekilmelidir.

Kuvvet 50 N’dur.

Bayrak direklerinde kullanılan sistemlere benzerdir.

 

ÇÖZÜM:

Sistem bir sabit makaradır.

-Sabit makaralarda uygulanan kuvvet yükün ağırlığına eşit olduğu için kuvvet kazancı (yük/kuvvet=50/50) 1’dir.

-Sabit makaralarda yoldan kazanç veya kayıp yoktur. Bu nedenle yükü 1 m yukarı çekmek için kuvvette 1 m yukarı çekilmelidir.

-Sabit makaralarda yükü kaldırabilmek için uygulanması gereken kuvvet yükün ağırlığına eşittir. Kuvvet=50 N

-Bayrak direklerinde sabit makaralar kullanılmaktadır.

Verilen 2 bilgi doğrudur.

-Palangalar:

Hareketli ve sabit makaraların birlikte kullanıldığı sistemlere palanga denir.

 

 

 

>Kuvvet, yük/makara sayısına veya yük/makara sayısı + 1’e eşittir.

 

>Hem kuvvetten kazanç sağlar hem de kuvvetin yönünü değiştirebilir.

 

>Sistemdeki hareketli makaraların ağırlığı kuvvet kazancını etkiler.

 

# İnşaatlarda, yük gemilerinde, vinçlerde, asansörlerde kullanılır.

 

 

NOT:

Kuvvetin yukarı ve aşağı yönlü olduğu palangalarda yük-kuvvet ilişkisi farklıdır.

 

>Kuvvetin aşağı yönlü olduğu palangalarda kuvvet=yük/makara sayısı

 

 

 

 

 

>Kuvvetin yukarı yönlü olduğu palangalarda kuvvet=yük/makara sayısı + 1

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Kuvvetin yönünü değiştirmez.

 
 
 
 

Basit Makineler-2

2) Kaldıraçlar

--TEK TARAFLI KALDIRAÇLAR

  • Kuvvetin Ortada Olduğu

  • Yükün Ortada Olduğu

--ÇİFT TARAFLI KALDIRAÇLAR

  • Desteğin Ortada Olduğu                                          

a) TEK TARAFLI KALDIRAÇLAR:

>Yükün Ortada Olduğu Kaldıraçlar

 

 

Kuvvet x Kuvvet Yolu = Yük x Yük Yolu

                          F.x = P.y                

 

>Kuvvetin hareket yönü değişmez.

 

>Daima kuvvetten kazanç, yoldan kayıp vardır.

 

> El arabası, fındık kıracağı ve gazoz kapağı açacağı, insan çenesi yükün ortada olduğu tek taraflı kaldıraçlara örnektir.

 

 

 

 

 

>Kuvvetin Ortada Olduğu Kaldıraçlar

 

Kuvvet x Kuvvet Yolu = Yük x Yük Yolu                 

                          F.x = P.y

>Kuvvetin hareket yönü değişmez.

>Daima kuvvetten kayıp, yoldan kazanç vardır.

> Cımbız, maşa, tenis raketi ve kürek kuvvetin ortada olduğu tek taraflı kaldıraçlara örnektir.

 
 
 

b) ÇİFT TARAFLI KALDIRAÇLAR:

 

>Desteğin Ortada Olduğu Kaldıraçlar

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Kuvvet x Kuvvet Yolu = Yük x Yük Yolu                 

 

>Kuvvetin hareket yönü değişir.

>Kuvvetten veya yoldan kazanç olup olmaması kuvvet ve yükün desteğe olan uzaklığına göre değişebilir.

>Makas, pense, levye, kayık küreği, tahterevalli ve terazi desteğin ortada olduğu tek taraflı kaldıraçlara örnektir.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ÖRNEK:

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Yukarıda verilen kaldıraç örneklerinden kaç tanesinde kuvvetten kazanç sağlanır?

ÇÖZÜM:

Yükün ortada olduğu kaldıraçlarda kuvvetten kazanç sağlanır. Soruda verilen kaldıraç örneklerinden cımbız ve kürek kuvvetin ortada olduğu kaldıraçlara örnek olduğu için kuvvetten kayıp, yoldan kazanç sağlarlar. El arabası ve gazoz kapağı açacağı yükün ortada olduğu kaldıraçlara örnek olduğu için kuvvetten kazanç sağlarlar. Cevap: 2 (El arabası ve gazoz kapağı açacağı)

 

ÖRNEK:

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Yukarıda verilen kaldıraç düzeneğinde 200 N’luk yük dengededir. Buna göre yükü dengede tutan F kuvveti kaç N’dur?

ÇÖZÜM:

 

Kuvvet x Kuvvet Yolu = Yük x Yük Yolu                 

F.4=200.7

4F=1400

F=350N

 

 

ÖRNEK:

 

 

 

 

 

 

 

Aşağıda verilenlerden kaç tanesi yapılırsa yukarıdaki kaldıraç düzeneğindeki kuvvet kazancı artar?

#Kuvveti O noktasına getirmek.

#Yükü O noktasına getirmek.

#Yük ile kuvvetin yerini değiştirmek.

 

ÇÖZÜM:

 

Kaldıraçlarda kuvvet kolu arttıkça kuvvet kazancı artar yük kolu arttıkça kuvvet kazancı azalır.

-Kuvveti O noktasına getirirsek kuvvet kolu küçüleceği için uygulanması gereken kuvvet artar kuvvet kazancı azalır.

-Yükü O noktasına getirirsek yük kolu küçülür kuvvet kazancı artar.

-Yük ile kuvvetin yerini değiştirirsek kuvvet desteğe yaklaşacağı için kuvvet kazancı azalır.

Cevap: 1 tanesi yapılırsa kuvvet kazancı artar.

Basit Makineler-3

3) Eğik Düzlem

 

 

Cisimleri belirli bir yüksekliğe çıkarmak için kullanılan sistemlere eğik düzlem denir.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

>Daima kuvvetten kazanç, yoldan kayıp vardır.

>Merdivenler, yüksek dağlara çıkmak için yapılmış yollar, kamyonlardan yük indirmek için kullanılan takozlar eğik düzleme örnektir.

 

NOT:

Eğik düzlemin uzunluğu artarsa kuvvet kazancıda artar. Eğik düzlemin yüksekliği artarsa kuvvet kazancı azalır.

 

Vida:

Silindirin etrafına bir eğik düzlemin sarılmasıyla elde dilmiş, cisimleri birine monte etmek için kullanılan basit makinedir.

 

Vidanın ilerlemesi = Tur Sayısı x Vida Adımı

h = n . a

Vida silindir ve eğik düzlemden oluşur.

 

 

 

 

 

 

 

 

Kama:

İki eğik düzlemin sırt sırta birleştirilmesiyle oluşturulmuş, cisimleri kesmek ve parçalamak için kullanılan basit makinelerdir.

>Giriş kuvveti çıkış kuvvetinden büyüktür.

>Orak, balta, bıçak, jilet, keser kamaya örnektir.

 

4)Çıkrık:

Bir silindiri, ona bağlı olan bir kolla daha büyük daireler oluşturacak şekilde döndürerek kuvvetten kazanç sağlayan sistemlerdir.

 

KUVVET x KUVVET KOLU = YÜK x YÜK KOLU

 

                            F . R = P . r

>Daima kuvvetten kazanç, yoldan kayıp vardır.

> Tornavida, İngiliz anahtarı, kapı kolları, direksiyon, anahtar ve musluk başı çıkrık düzeneğine örnektir.

 
 
 
 

Basit Makineler-4

5) Dişliler ve Kasnaklar

Bir eksen etrafında dönebilen basit makinelerdir. Hareketin yönünü ve hızını değiştirirler.

 

*Bir dişli çarkın diş sayısı ile yarı çapı doğru orantılıdır.

 

 

*Farklı merkezli dişlilerin ve kasnakların tur sayıları, yarı çapları (diş sayıları) ile ters orantılıdır.

 

 

>Eş Merkezli Dişliler:

 

 

Tur sayıları ve dönme yönleri aynıdır.

>Bitişik Dişliler:

 

Tur sayıları farklı ve dönme yönleri zıttır.

 

 

>Düz Bağlı Dişliler:

Tur sayıları farklı ve dönme yönleri aynıdır.

 

>Düz Bağlı Kasnaklar:

 

 

Tur sayıları farklı ve dönme yönleri aynıdır.

 

>Çapraz Bağlı Kasnaklar:

 

Tur sayıları farklı ve dönme yönleri zıttır.

 

 

>Birleşik Sistemler:

Birleşik bir sistem örneğinde dönme yönleri şekildeki gibidir.

 

 

6)Birleşik Makineler:

Birden çok basit makinenin birlikte kullanıldığı sistemlerdir.

 

 

 

 

NOT:

Eğik düzlem, hareketli makara, dişli çark ve çıkrık düzenekleri ile kuvvetten kazanç sağlanırken sabit makara düzeneği ile kuvvetin yönü değiştirilerek iş kolaylığı sağlanmıştır.

8.SINIF Konu anlatım ve soru çözüm videolarımız için Youtube kanalımız Mehmet HOCA'yı ziyaret edebilirsiniz…

http://youtube.com/MehmetHOCAteog

 

 

mehmethocaniz.com

 
 

© 2017 Mehmet HOCA